Η Φυσιολογία της Απειλής και ο Ρόλος της Εκπαίδευσης:
Το fight or flight response η απόκριση μάχης ή φυγής είναι ο τρόπος με τον οποίο το σώμα αντιδρά αυτόματα όταν αντιμετωπίζει πραγματική απειλή. Δεν περιμένει εντολές.Αντιδρά. Ο εγκέφαλος συγκεκριμένα η αμυγδαλή ανιχνεύει τον κίνδυνο και ενεργοποιεί το συμπαθητικό νευρικό σύστημα σε κλάσματα δευτερολέπτου. Αδρεναλίνη και κορτιζόλη πλημμυρίζουν την κυκλοφορία. Ο σφυγμός εκτοξεύεται. Η αναπνοή κόβεται. Και ο λογικός εγκέφαλος εκείνος που «ξέρει τεχνικές» τίθεται ουσιαστικά εκτός λειτουργίας.
Αυτό είναι το φαινόμενο που στη βιβλιογραφία αναφέρεται ως απόκριση μάχης-φυγής (fight or flight response), όρος που διατύπωσε πρώτος ο φυσιολόγος Walter Cannon στις αρχές του 20ού αιώνα. Στη σύγχρονη έρευνα έχουν προστεθεί δύο ακόμα καταστάσεις: το πάγωμα (freeze) και η υποταγή (fawn/submit). Και οι τέσσερις είναι αυτόματες, ακούσιες δεν επιλέγονται.
Τι συμβαίνει στο σώμα
Η αδρεναλίνη αυξάνει την παροχή αίματος στους μεγάλους μυς (μηροί, ώμοι) για άμεση κινητική δράση. Παράλληλα, περιορίζεται η αιμάτωση στα άκρα και στον προμετωπιαίο φλοιό την έδρα της κριτικής σκέψης και της λεπτής κινητικότητας. Το αποτέλεσμα: τα χέρια τρέμουν, η λεπτή τεχνική αποδιοργανώνεται, και η σκέψη γίνεται μονοδιάστατη.
Σε υψηλό επίπεδο στρες παρατηρούνται επίσης:
- Tunnel vision — το οπτικό πεδίο στενεύει δραματικά
- Auditory exclusion — οι ήχοι φιλτράρονται ή εξαφανίζονται
- Απώλεια χρονικής αντίληψης ο χρόνος παραμορφώνεται
- Μειωμένη αίσθηση πόνου προσωρινά, λόγω ενδορφινών
Όλα αυτά δεν είναι δυσλειτουργία. Είναι εξελικτική προσαρμογή. Το σώμα κάνει ό,τι χρειάζεται για να επιβιώσει με τα εργαλεία που έχει διαθέσιμα εκείνη τη στιγμή.
Γιατί αυτό αφορά άμεσα την εκπαίδευση
Εδώ βρίσκεται το κρίσιμο σημείο για κάθε εκπαιδευόμενο στις πολεμικές τέχνες: υπό πραγματικό στρες, το σώμα εκτελεί αυτό που έχει εκπαιδευτεί να εκτελεί όχι αυτό που σκέφτεται τη στιγμή εκείνη.
Η λεπτή τεχνική που εξαρτάται από συνειδητή επεξεργασία δεν επιβιώνει σε κρίση. Επιβιώνει μόνο ό,τι έχει εγγραφεί βαθιά στη νευρομυϊκή μνήμη μέσω επαναληπτικής, μεθοδικής εκπαίδευσης.
Αυτός είναι ένας από τους θεμελιώδεις λόγους για τους οποίους η παραδοσιακή προπόνηση δεν είναι αναχρονισμός. Είναι νευροεπιστήμη. Η εκμάθηση μιας τεχνικής ξεκινά αργά και συνειδητά ο εκπαιδευόμενος κατανοεί τη δομή και την αρχή πίσω από κάθε κίνηση. Στη συνέχεια η ταχύτητα αυξάνεται σταδιακά, η ένταση ανεβαίνει, και τελικά ο εκπαιδευόμενος καλείται να αντιδρά απρόβλεπτα, να συνδυάζει, να προσαρμόζεται. Ο στόχος δεν είναι η απομνημόνευση είναι η εγγραφή της τεχνικής τόσο βαθιά στο νευρομυϊκό σύστημα ώστε να εκτελείται αυτόματα, ακόμα και όταν ο συνειδητός εγκέφαλος βρίσκεται υπό πίεση.
Στο Bujutsu, η εκπαίδευση δεν στοχεύει στην απομνημόνευση κινήσεων. Στοχεύει στη διαμόρφωση αντανακλαστικών που λειτουργούν ακόμα και όταν ο συνειδητός εγκέφαλος έχει «βγει εκτός». Η διαφορά ανάμεσα σε έναν εκπαιδευμένο και έναν ανεκπαίδευτο δεν είναι τι γνωρίζουν είναι τι κάνει αυτόματα το σώμα τους.
Το πάγωμα η παραγνωρισμένη απόκριση
Από τις τέσσερις αποκρίσεις, το πάγωμα είναι η λιγότερο κατανοητή. Πολλοί το ερμηνεύουν ως αδυναμία ή δειλία. Δεν είναι. Είναι μια βαθιά εξελικτική αντίδραση ο οργανισμός «παγώνει» για να αξιολογήσει, να αποφύγει την αντίδραση που θα επιδεινώσει την κατάσταση, ή γιατί κρίνει ότι η αδράνεια είναι η ασφαλέστερη επιλογή.
Το πρόβλημα είναι όταν το πάγωμα εμφανίζεται σε κατάσταση που απαιτεί δράση. Και εδώ πάλι, η εκπαίδευση παίζει ρόλο: η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε ελεγχόμενο στρες κατά την προπόνηση μειώνει την πιθανότητα παράλυσης σε πραγματικό περιστατικό.
Συμπέρασμα
Η κατανόηση της φυσιολογίας του στρες δεν είναι ακαδημαϊκή πολυτέλεια. Είναι προϋπόθεση για να κατανοήσει κανείς γιατί η αυτοπροστασία απαιτεί πραγματική εκπαίδευση και όχι απλώς γνώση τεχνικών.Το σώμα θα αντιδράσει. Το ερώτημα είναι: με τι θα έχει εκπαιδευτεί να αντιδρά.
Περπατάμε τον παλιό δρόμο. Ο παλιός δρόμος δεν διαφημίζεται βρίσκεται από αυτούς που τον αναζητούν. Αν νιώθεις ότι αυτός ο δρόμος σε καλεί, επικοινώνησε μαζί μας