Η λέξη κιμονό σημαίνει κατά λέξη «πράγμα που φοριέται». Δύσκολα θα έβρισκε κανείς πιο ταπεινό όνομα για ένα ένδυμα που κατέληξε να είναι από τα πιο αναγνωρίσιμα πολιτισμικά σύμβολα του πλανήτη. Στην Ιαπωνία όμως το ένδυμα δεν υπήρξε ποτέ απλώς ύφασμα. Υπήρξε γλώσσα: δήλωνε τάξη, ηλικία, εποχή του χρόνου, περίσταση, οικογένεια και αξίωμα. Και όταν η χώρα εκσυγχρονίστηκε βίαια τον 19ο αιώνα, η παραδοσιακή ενδυμασία δεν πέθανε μαζί με τον κόσμο που την γέννησε. Αποσύρθηκε από την καθημερινότητα για να αναλάβει έναν νέο ρόλο: του φορέα μνήμης.
Από το kosode στο κιμονό
Ο πρόγονος του κιμονό, το kosode, εμφανίζεται ως εσώρουχο της αυλικής αριστοκρατίας της περιόδου Heian, τότε που οι ευγενείς φορούσαν αλλεπάλληλα στρώματα μεταξιού και η επιλογή των χρωματικών συνδυασμών θεωρούνταν μορφή παιδείας. Με τους αιώνες το εσωτερικό ένδυμα βγήκε στην επιφάνεια, απλοποιήθηκε και έγινε το βασικό ρούχο όλων των τάξεων. Πήρε την οριστική του μορφή στη μακρά ειρήνη της περιόδου Edo, όταν οι νόμοι περί πολυτελείας όριζαν με ακρίβεια τι επιτρεπόταν να φορά η κάθε τάξη. Οι έμποροι, πλούσιοι αλλά κοινωνικά κατώτεροι, απάντησαν με έναν πολιτισμό της διακριτικότητας: λιτά ενδύματα εξωτερικά, με εκπληκτική τέχνη κρυμμένη στις φόδρες. Η ιαπωνική αισθητική της συγκρατημένης πολυτέλειας, του πλούτου που δεν επιδεικνύεται, γεννήθηκε σε μεγάλο βαθμό μέσα σε αυτόν τον περιορισμό.
Πάνω στο ένδυμα αποτυπωνόταν και η οικογένεια: τα kamon, τα οικογενειακά εμβλήματα, κεντημένα σε καθορισμένες θέσεις, λειτουργούσαν όπως τα οικόσημα της ευρωπαϊκής αριστοκρατίας. Ένα επίσημο ένδυμα διάβαζε κανείς όπως ένα έγγραφο: ποιος είσαι, από πού κρατάς, τι περίσταση τιμάς.
Το hakama: το ένδυμα της τάξης των πολεμιστών
Το hakama, το φαρδύ πτυχωτό κάτω ένδυμα, έχει τη δική του γενεαλογία. Ξεκίνησε ως ένδυμα ιππασίας, πρακτικό ρούχο που προστάτευε τα πόδια του καβαλάρη, και εξελίχθηκε σε ένδυμα αξιώματος: το φορούσαν οι αυλικοί, οι ιερείς των ιερών Shinto και, κατεξοχήν, οι σαμουράι, για τους οποίους αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος της επίσημης εμφάνισης. Η παράδοση αποδίδει στις επτά πτυχές του, πέντε μπροστά και δύο πίσω, τις αρετές του κώδικα των πολεμιστών: την ευθύτητα, το θάρρος, την καλοσύνη, την ευγένεια, την ειλικρίνεια, την τιμή και την αφοσίωση. Η απόδοση αυτή είναι μεταγενέστερη ερμηνεία περισσότερο παρά τεκμηριωμένη προέλευση, αλλά ακριβώς γι’ αυτό έχει αξία: δείχνει πώς ένας πολιτισμός φορτώνει τα αντικείμενά του με νόημα, ώστε το ένδυμα να θυμίζει στον φέροντα τι οφείλει να είναι.
Όταν η παλινόρθωση Meiji έφερε τα δυτικά κοστούμια και οι σαμουράι έχασαν τα προνόμιά τους, το hakama έχασε τον καθημερινό του χώρο. Επιβίωσε όμως εκεί όπου επιβίωσε και η γνώση: στα ιερά, στις τελετές, στη γυναικεία εκπαίδευση της εποχής Meiji, όπου έγινε το ένδυμα των πρώτων φοιτητριών, και προπάντων στις σχολές των παραδοσιακών πολεμικών τεχνών. Στα koryu και στους δρόμους που τα συνεχίζουν, το hakama δεν φοριέται ως στολή ή ως αναπαράσταση. Φοριέται ως συνέχεια: είναι το ίδιο ένδυμα, με τον ίδιο τρόπο δεσίματος και την ίδια εθιμοτυπία διπλώματος, που φορούσε ο δάσκαλος του δασκάλου. Πολεμικές Τέχνες Λάρισα | Koden Arashi Dojo – Bujutsu
Το ένδυμα ως πολιτισμική πράξη
Σήμερα η Ιαπωνία φορά κιμονό στους γάμους, στις ενηλικιώσεις, στις αποφοιτήσεις και στις τελετές τσαγιού, και hakama στα ιερά, στα πανεπιστήμια και στα dojo. Το τυπικό του ντυσίματος, η σειρά των κινήσεων, το δίπλωμα του ενδύματος στο τέλος, όλα διδάσκονται και μεταδίδονται όπως κάθε άλλη παραδοσιακή τέχνη, και η UNESCO έχει εντάξει παραδοσιακές τεχνικές ύφανσης του κιμονό, όπως το Yuki-tsumugi, στον κατάλογο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, δίπλα στη μουσική και στις τελετές. Το ρούχο έγινε αυτό που ήταν πάντα σε λανθάνουσα μορφή: τελετουργία μνήμης. Στον δικό μας χώρο, η φροντίδα και η εθιμοτυπία της παραδοσιακής ενδυμασίας αποτελούν μέρος της εκπαίδευσης, γιατί η διαφύλαξη μιας παράδοσης περνά και μέσα από τα χέρια που διπλώνουν ένα hakama με τον τρόπο που διπλωνόταν αιώνες πριν. Kempo Jujitsu Λάρισα | Yokisenu Arashi – Koden Arashi Dojo.
Στο Koden Arashi Dojo στη Λάρισα περπατάμε τον παλιό δρόμο. Ο παλιός δρόμος δεν διαφημίζεται, βρίσκεται από αυτούς που τον αναζητούν. Αν νιώθεις ότι αυτός ο δρόμος σε καλεί, επικοινώνησε μαζί μας.