Το πώς να μιλήσεις στο παιδί σου για τον κίνδυνο χωρίς να το τρομάξεις είναι ένα από τα πιο δύσκολα ερωτήματα που αντιμετωπίζει κάθε γονιός. Θέλει να προστατεύσει το παιδί του από τους κινδύνους του κόσμου, αλλά φοβάται ότι αν του μιλήσει γι’ αυτούς θα του κλέψει την αθωότητα και θα το γεμίσει με φόβο. Έτσι, πολλοί γονείς καταλήγουν είτε να αποφεύγουν εντελώς το θέμα, αφήνοντας το παιδί απροετοίμαστο, είτε να το αντιμετωπίζουν με τόση ένταση που το τρομάζουν. Η αλήθεια είναι ότι υπάρχει ένας δρόμος ανάμεσα στα δύο, και αυτός ο δρόμος είναι η σωστή προετοιμασία. Το πώς μιλάς στο παιδί σου για τον κίνδυνο χωρίς να το τρομάξεις είναι μια από τις πιο σημαντικές δεξιότητες που μπορεί να αναπτύξει ένας γονέας.
Ο φόβος δεν προστατεύει, η επίγνωση προστατεύει
Το πρώτο που πρέπει να καταλάβει ένας γονέας είναι ότι ο φόβος και η προστασία δεν είναι το ίδιο πράγμα. Ένα τρομαγμένο παιδί δεν είναι ένα ασφαλές παιδί. Αντίθετα, ο υπερβολικός φόβος παραλύει, κάνει το παιδί να νιώθει τον κόσμο ως ένα εχθρικό μέρος όπου ο κίνδυνος παραμονεύει παντού. Αυτό όχι μόνο δεν βοηθά, αλλά μπορεί να εμποδίσει το παιδί να αντιδράσει σωστά σε μια πραγματική κατάσταση, επειδή ο πανικός θολώνει την κρίση.
Αυτό που πραγματικά προστατεύει είναι η επίγνωση. Ένα παιδί που καταλαβαίνει, με ήρεμο και κατάλληλο για την ηλικία του τρόπο, ότι υπάρχουν καταστάσεις που χρειάζονται προσοχή, και που ξέρει τι να κάνει σε αυτές, είναι ένα παιδί που νιώθει δυνατό αντί για φοβισμένο. Η διαφορά ανάμεσα στο «ο κόσμος είναι τρομακτικός» και στο «ξέρεις τι να κάνεις αν συμβεί κάτι» είναι τεράστια.
Η ηλικία αλλάζει το πόσα λες, όχι το αν τα λες. Σε ένα παιδί πέντε ετών μιλάς με απλούς κανόνες και συγκεκριμένες πράξεις, ποιον φωνάζει, πού πηγαίνει, τι δεν κάνει ποτέ χωρίς να σε ρωτήσει. Σε ένα παιδί δέκα ετών μπορείς να εξηγήσεις και το γιατί πίσω από τον κανόνα, γιατί σε αυτή την ηλικία αρχίζει να κρίνει μόνο του καταστάσεις και χρειάζεται κριτήρια, όχι μόνο οδηγίες.
Η γλώσσα της σιγουριάς, όχι του τρόμου
Ο τρόπος που μιλάς μετράει όσο και το τι λες. Όταν ένας γονέας μιλά για τον κίνδυνο με ένταση, με αγωνία στη φωνή, με δραματικές περιγραφές, το παιδί απορροφά πρώτα απ’ όλα το συναίσθημα, όχι την πληροφορία. Αντίθετα, όταν ο γονέας μιλά ήρεμα, με σιγουριά, σαν να μεταφέρει μια απλή και χρήσιμη γνώση, το παιδί μαθαίνει χωρίς να φοβάται.
Μπορείς να μιλήσεις για το τι κάνει το παιδί αν χαθεί, σε ποιον απευθύνεται, πώς αναγνωρίζει έναν άνθρωπο που μπορεί να βοηθήσει, με τον ίδιο ήρεμο τόνο που του μαθαίνεις να περνά τον δρόμο. Ο στόχος δεν είναι να του δημιουργήσεις την εικόνα του τέρατος που παραμονεύει, αλλά να του δώσεις πρακτικά εργαλεία που το κάνουν να νιώθει ικανό.
Πώς να μιλήσεις στο παιδί σου για τον κίνδυνο δίνοντας εργαλεία
Η πιο σημαντική αρχή είναι αυτή. Κάθε φορά που μιλάς για έναν κίνδυνο, δίνε ταυτόχρονα και τη λύση. Μην αφήνεις ποτέ το παιδί με την εικόνα του προβλήματος χωρίς το εργαλείο για να το αντιμετωπίσει. Αν του πεις τι μπορεί να πάει στραβά, πες του αμέσως και τι μπορεί να κάνει αυτό. Έτσι, το παιδί δεν μένει με την αίσθηση της απειλής, αλλά με την αίσθηση της ικανότητας.
Για παράδειγμα, αντί να εστιάσεις στο πόσο επικίνδυνος μπορεί να είναι ένας άγνωστος, εστίασε στο τι κάνει το παιδί, σε ποιον τρέχει, πώς φωνάζει, πού πηγαίνει. Το παιδί θυμάται και εφαρμόζει πολύ πιο εύκολα μια θετική οδηγία, ένα «κάνε αυτό», παρά μια αφηρημένη προειδοποίηση που το αφήνει ανήμπορο.
Ο κανόνας για τα μυστικά
Ένα από τα πιο σημαντικά πράγματα που μπορεί να μάθει ένα παιδί, και το οποίο μπορεί να ειπωθεί χωρίς να το τρομάξει, είναι η αρχή γύρω από τα μυστικά. Το παιδί πρέπει να ξέρει ότι κανένας ενήλικας δεν έχει λόγο να του ζητήσει να κρατήσει κάτι κρυφό από τους γονείς του. Αυτό το μάθημα δεν χρειάζεται τρομακτικές λεπτομέρειες. Χρειάζεται απλώς να ειπωθεί καθαρά, ως κανόνας.
«Αν κάποιος σου ζητήσει να κρατήσεις μυστικό από εμένα, έρχεσαι αμέσως να μου το πεις.»
Αυτή η απλή αρχή, ειπωμένη ήρεμα και επαναλαμβανόμενη με τον καιρό, δίνει στο παιδί μια καθαρή πυξίδα χωρίς να του δημιουργεί άγχος.
Η εμπιστοσύνη ως θεμέλιο
Πάνω από κάθε συγκεκριμένη οδηγία βρίσκεται κάτι βαθύτερο, η σχέση εμπιστοσύνης. Το παιδί που ξέρει ότι μπορεί να έρθει σε σένα με οτιδήποτε, ακόμα και με κάτι που το φοβίζει ή το ντροπιάζει, χωρίς να φοβάται την αντίδρασή σου, είναι το παιδί που θα ζητήσει βοήθεια τη στιγμή που το χρειάζεται. Καμία οδηγία, καμία προειδοποίηση δεν είναι τόσο ισχυρή όσο η βεβαιότητα του παιδιού ότι έχει δίπλα του έναν γονιό που το ακούει χωρίς να το κρίνει.
Ένα παιδί ικανό, όχι φοβισμένο
Ο τελικός στόχος κάθε σωστής κουβέντας για τον κίνδυνο είναι ένα παιδί που νιώθει ικανό. Όχι αφελές, αλλά ούτε και τρομαγμένο. Ένα παιδί που γνωρίζει ότι ο κόσμος έχει και κινδύνους, αλλά που γνωρίζει εξίσου καλά ότι έχει τα εργαλεία, τους ανθρώπους και την ικανότητα να τους αντιμετωπίσει. Αυτή η ισορροπία είναι το πραγματικό δώρο που μπορεί να δώσει ένας γονέας.
Στο Koden Arashi Dojo στη Λάρισα βλέπουμε την παιδική αυτοπροστασία ως κάτι που χτίζει χαρακτήρα, όχι φόβο. Τα παιδιά που έρχονται στον χώρο μας στην Τσιμισκή, από όλες τις γειτονιές της Λάρισας, μαθαίνουν να προστατεύονται με φυσικότητα, χωρίς άγχος, και αυτό που χτίζεται στο τατάμι συμπληρώνει αυτό που χτίζει ο γονέας στο σπίτι. Ένα παιδί δυνατό μέσα του, σίγουρο για την αξία του και ικανό να ζητήσει βοήθεια όταν χρειάζεται, είναι το πιο προστατευμένο παιδί που υπάρχει.
Στο Koden Arashi Dojo στη Λάρισα περπατάμε τον παλιό δρόμο. Ο παλιός δρόμος δεν διαφημίζεται, βρίσκεται από αυτούς που τον αναζητούν. Αν νιώθεις ότι αυτός ο δρόμος σε καλεί, επικοινώνησε μαζί μας.