Σημαντική διευκρίνιση: Το παρόν άρθρο έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Για οποιοδήποτε νομικό ζήτημα απευθυνθείτε σε δικηγόρο.
Νόμιμη Άμυνα. Ένα από τα ερωτήματα που επανέρχεται συχνά σε όσους ασχολούνται με την αυτοπροστασία είναι αυτό: αν αμυνθώ, τι κινδυνεύω νομικά; Η απάντηση δεν είναι απλή αλλά είναι σαφής, αρκεί κανείς να γνωρίζει τι λέει ο νόμος.
Τι ορίζει ο Ποινικός Κώδικας
Σύμφωνα με το άρθρο 22 του Ποινικού Κώδικα, η πράξη που τελείται σε κατάσταση νόμιμης άμυνας δεν είναι άδικη, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις που ορίζει ο νόμος. Ως άμυνα νοείται η αναγκαία προσβολή του επιτιθέμενου, στην οποία προβαίνει το άτομο για να υπερασπιστεί τον εαυτό του ή άλλον από άδικη και παρούσα επίθεση.
Με απλά λόγια: αν δεχτείς επίθεση και αμυνθείς, δεν διαπράττεις αδίκημα, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Οι τρεις προϋποθέσεις
Για να είναι νόμιμη η άμυνα, πρέπει να συντρέχουν τρία στοιχεία ταυτόχρονα.
Πρώτον, η επίθεση πρέπει να είναι άδικη. Δεν νοείται άμυνα απέναντι σε νόμιμη πράξη, για παράδειγμα απέναντι σε αστυνομικό που ενεργεί νόμιμα.
Δεύτερον, η επίθεση πρέπει να είναι παρούσα. Δεν υπάρχει νόμιμη άμυνα απέναντι σε επίθεση που έχει ήδη περάσει ή που απλώς φοβάσαι ότι μπορεί να έρθει στο μέλλον. Η αντίδραση πρέπει να είναι σύγχρονη με την απειλή.
Τρίτον, η αντίδραση πρέπει να είναι αναγκαία. Αυτό είναι το πιο κρίσιμο σημείο. Το αναγκαίο μέτρο της άμυνας κρίνεται από τον βαθμό επικινδυνότητας της επίθεσης, από το είδος της βλάβης που απειλούσε, από τον τρόπο και την ένταση της επίθεσης και από τις λοιπές περιστάσεις.
Το αναγκαίο μέτρο: το σημείο που αφορά άμεσα τον εκπαιδευμένο
Εδώ βρίσκεται η ουσία για όποιον έχει εκπαίδευση στις παραδοσιακές πολεμικές τέχνες. Ο νόμος εξετάζει αν η αντίδραση περιορίστηκε στο αναγκαίο μέτρο της άμυνας, λαμβάνοντας υπόψη τις περιστάσεις της επίθεσης. Με απλά λόγια, η αντίδρασή σου πρέπει να είναι ανάλογη με την απειλή που αντιμετωπίζεις. Δεν μπορείς να χρησιμοποιήσεις δυσανάλογη βία μόνο και μόνο επειδή έχεις την ικανότητα να το κάνεις.
Ας γίνουμε σαφείς: νομικά δεν υπάρχει διαφορετικό καθεστώς για τον εκπαιδευμένο άνθρωπο. Καμία διάταξη δεν αντιμετωπίζει διαφορετικά όποιον φοράει μαύρη ζώνη. Από ηθική και πρακτική άποψη όμως, ο εκπαιδευμένος άνθρωπος φέρει μεγαλύτερη ευθύνη, όχι λιγότερη. Διαθέτει περισσότερα μέσα για να ελέγξει μια κατάσταση, και ακριβώς γι’ αυτό οφείλει να επιδεικνύει ακόμη μεγαλύτερη αυτοσυγκράτηση. Η ικανότητα που αποκτά μέσα από την εκπαίδευση δεν είναι άδεια χρήσης. Είναι εργαλείο που χρησιμοποιείται μόνο όταν δεν υπάρχει άλλη επιλογή και μόνο στον βαθμό που η κατάσταση το απαιτεί.
Η υπέρβαση της άμυνας
Όποιος υπερβαίνει το αναγκαίο μέτρο άμυνας τιμωρείται. Αν η υπέρβαση έγινε με πρόθεση, προβλέπεται ελαττωμένη ποινή, ενώ αν έγινε από αμέλεια, εφαρμόζεται η ποινή που προβλέπεται για το αντίστοιχο έγκλημα εξ αμελείας.
Με άλλα λόγια: η υπέρβαση τιμωρείται. Ακόμα και αν η αρχική επίθεση ήταν πραγματική, αν η αντίδρασή σου ξεπέρασε αυτό που ήταν αναγκαίο, βρίσκεσαι σε νομικά επισφαλές έδαφος.
Γιατί αυτό συνδέεται με την εκπαίδευση
Η εκπαίδευση στο Bujutsu δεν διδάσκει μόνο πώς να αντιδράς. Διδάσκει πότε να αντιδράς και με πόση ένταση. Η αρχή της αποφυγής, η διαχείριση αποστάσεων, η επίγνωση που αναπτύσσεται μέσα από το Goshin, όλα αυτά δεν είναι απλά φιλοσοφία. Είναι στοιχεία που μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο υπέρβασης των ορίων της νόμιμης άμυνας.
Ένας άνθρωπος που έχει εκπαιδευτεί να αποφεύγει πριν αντιδράσει, που χρησιμοποιεί μόνο ό,τι είναι αναγκαίο και που σταματά όταν η απειλή έχει εκλείψει, ενεργεί με τρόπο που παραμένει μέσα στα όρια που θέτει ο νόμος.
Συμπέρασμα
Το δικαίωμα στην άμυνα υπάρχει. Είναι κατοχυρωμένο στον Ποινικό Κώδικα και είναι σαφές. Αλλά έχει όρια και αυτά τα όρια δεν είναι αυθαίρετα. Είναι το αναγκαίο μέτρο, που ο εκπαιδευμένος άνθρωπος γνωρίζει και σέβεται.
Η σωστή εκπαίδευση δεν έχει στόχο να σε κάνει πιο βίαιο. Στόχος της είναι να σε βοηθήσει να αναγνωρίζεις τον κίνδυνο, να αποφεύγεις τη σύγκρουση όταν είναι δυνατό και, αν αναγκαστείς να αμυνθείς, να ενεργήσεις μόνο στον βαθμό που απαιτούν οι περιστάσεις.
Περπατάμε τον παλιό δρόμο. Ο παλιός δρόμος δεν διαφημίζεται, βρίσκεται από αυτούς που τον αναζητούν. Αν νιώθεις ότι αυτός ο δρόμος σε καλεί, επικοινώνησε μαζί μας.