Ο φόβος είναι ίσως η πιο παρεξηγημένη δύναμη στην ανθρώπινη εμπειρία. Από μικρά μας διδάσκουν, άμεσα ή έμμεσα, ότι ο φόβος είναι αδυναμία, ότι ο γενναίος είναι αυτός που δεν φοβάται. Αυτή η αντίληψη δεν είναι απλώς λάθος. Είναι επικίνδυνη, επειδή κάνει τους ανθρώπους να πολεμούν το ίδιο τους το ένστικτο τη στιγμή που το χρειάζονται περισσότερο. Ο φόβος στην αυτοπροστασία δεν είναι ο εχθρός. Είναι ο πιο πιστός σύμμαχος που διαθέτεις.
Τι πραγματικά είναι ο φόβος
Ο φόβος δεν είναι ελάττωμα του χαρακτήρα. Είναι ένα από τα παλαιότερα και πιο εξελιγμένα συστήματα προστασίας που διαθέτει το ανθρώπινο σώμα. Πριν η λογική σου προλάβει να αναλύσει μια κατάσταση, ο φόβος έχει ήδη ανιχνεύσει την απειλή και έχει προετοιμάσει το σώμα να αντιδράσει. Η επιτάχυνση του παλμού, η ενεργοποίηση των μυών, η όξυνση των αισθήσεων δεν είναι σημάδια αδυναμίας. Είναι το σώμα σου να ετοιμάζεται για δράση.
Το πρόβλημα δεν είναι ποτέ ο φόβος καθαυτός. Το πρόβλημα είναι η σχέση μας μαζί του. Όταν τον αντιμετωπίζουμε ως εχθρό που πρέπει να καταπολεμηθεί, σπαταλάμε ενέργεια στο να τον κρύψουμε ή να τον αρνηθούμε. Όταν μάθουμε να τον αναγνωρίζουμε ως πληροφορία και ως καύσιμο, τότε γίνεται εργαλείο.
Ο φόβος ως πληροφορία
Πριν από κάθε σωματική απειλή, υπάρχει σχεδόν πάντα μια στιγμή που κάτι μέσα μας δίνει σήμα. Ένα αίσθημα ανησυχίας χωρίς λογική εξήγηση, μια ανατριχίλα όταν πλησιάζει ένας άνθρωπος, μια εσωτερική φωνή που λέει «κάτι δεν πάει καλά εδώ». Αυτό δεν είναι παράνοια. Είναι το υποσυνείδητο που έχει επεξεργαστεί δεκάδες μικρές λεπτομέρειες και έχει βγάλει συμπέρασμα πριν προλάβει η συνείδηση να το διατυπώσει.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι να φοβηθείς. Είναι να αγνοήσεις τον φόβο για να μην φανείς υπερβολικός ή αγενής. Πολλά περιστατικά θα είχαν αποφευχθεί αν το θύμα είχε εμπιστευτεί εκείνη την πρώτη, ανεξήγητη ανησυχία. Στην αυτοπροστασία, το να εμπιστεύεσαι τον φόβο σου είναι δεξιότητα, και μάλιστα από τις πιο σημαντικές.
Ο φόβος ως καύσιμο
Όταν η απειλή γίνει άμεση, ο φόβος αλλάζει ρόλο. Από πληροφορία γίνεται ενέργεια. Η αδρεναλίνη που πλημμυρίζει το σώμα δεν είναι εκεί για να σε παραλύσει. Είναι εκεί για να σου δώσει δύναμη, ταχύτητα και αντοχή πέρα από τα συνηθισμένα όριά σου. Το σώμα του φοβισμένου ανθρώπου είναι ένα σώμα έτοιμο για δράση, αρκεί ο νους να μην το προδώσει.
Το τίμημα της αδρεναλίνης
Η ίδια ορμόνη όμως που σου δίνει δύναμη, σου παίρνει και πράγματα. Τα δάχτυλα χάνουν την ακρίβειά τους και οι λεπτές κινήσεις γίνονται αδέξιες. Το οπτικό πεδίο στενεύει και βλέπεις μόνο την απειλή μπροστά σου, ενώ ό,τι συμβαίνει δεξιά και αριστερά σου χάνεται. Η ακοή κλείνει, τόσο που πολλοί δεν θυμούνται μετά αν φώναξαν ή όχι.
Αυτό δεν είναι βλάβη. Είναι το σώμα να θυσιάζει τη λεπτομέρεια για χάρη της ισχύος. Έχει όμως άμεση συνέπεια στο τι μπορεί πραγματικά να λειτουργήσει εκείνη τη στιγμή. Ό,τι απαιτεί λεπτό χειρισμό, ακριβές πιάσιμο ή μεγάλη αλυσίδα κινήσεων, θα σε προδώσει. Ό,τι στηρίζεται σε μεγάλες, απλές και σταθερές κινήσεις θα σε υπηρετήσει. Γι’ αυτό η σοβαρή εκπαίδευση χτίζει πάνω σε λίγα πράγματα που δουλεύουν χοντρικά, όχι σε πολλά που δουλεύουν μόνο σε ήρεμο σώμα.
Όταν το σώμα παγώνει
Υπάρχει και η αντίδραση για την οποία κανείς δεν προειδοποιεί τους ανθρώπους, και είναι η πιο συχνή από όλες. Το πάγωμα. Το σώμα γεμίζει ενέργεια αλλά δεν κινείται, ο νους βλέπει τι συμβαίνει και δεν δίνει εντολή. Δευτερόλεπτα που μοιάζουν με λεπτά.
Δεν είναι δειλία και δεν είναι προσωπική αποτυχία. Είναι η αρχαιότερη άμυνα του οργανισμού, η ακινησία ως τρόπος να μην σε δει ο κίνδυνος. Απλώς απέναντι σε έναν άνθρωπο που έχει ήδη αποφασίσει να σου επιτεθεί, δεν σε βοηθάει καθόλου.
Το πάγωμα σπάει με κίνηση. Οτιδήποτε, ένα βήμα πίσω, τα χέρια που ανεβαίνουν, μια δυνατή φωνή, ξεκλειδώνει το σώμα και επιτρέπει στο επόμενο να ακολουθήσει. Γι’ αυτό έχει τόση σημασία να υπάρχει μια πρώτη κίνηση που έχει επαναληφθεί τόσες φορές ώστε να βγαίνει χωρίς σκέψη. Όποιος έχει μόνο θεωρία, ψάχνει απάντηση εκείνη τη στιγμή και δεν τη βρίσκει. Όποιος έχει επαναλάβει, κινείται και ο υπόλοιπος εαυτός του τον ακολουθεί.
Η εκπαίδευση που μετατρέπει τον φόβο σε σύμμαχο
Στο Koden Arashi Dojo στη Λάρισα, δεν διδάσκουμε στα μέλη μας να μην φοβούνται. Αυτό θα ήταν ψέμα και θα τους άφηνε απροετοίμαστους. Τους διδάσκουμε να αναγνωρίζουν τον φόβο, να τον καταλαβαίνουν και να συνεργάζονται μαζί του. Η αληθινή ψυχραιμία δεν είναι η απουσία φόβου. Είναι η ικανότητα να σκέφτεσαι και να δρας καθαρά ενώ τον νιώθεις.
Ο άνθρωπος που δεν έχει νιώσει ποτέ αυτό το κύμα σε ελεγχόμενες συνθήκες θα το βιώσει για πρώτη φορά τη χειρότερη δυνατή στιγμή. Ο άνθρωπος που έχει εξοικειωθεί με αυτή την αίσθηση μαθαίνει να τη χρησιμοποιεί. Δεν πολεμά το κύμα. Το καβαλά.
Αυτή η σχέση με τον φόβο χτίζεται μόνο μέσα από εκπαίδευση που πλησιάζει την πραγματικότητα, που βάζει το μέλος σε ελεγχόμενη πίεση, που το αναγκάζει να λειτουργήσει ενώ ο παλμός του ανεβαίνει και ο νους του θολώνει. Κάθε φορά που το κάνει αυτό, ο φόβος γίνεται λίγο πιο οικείος, λίγο λιγότερο τρομακτικός, λίγο περισσότερο σύμμαχος.
Η αληθινή γενναιότητα
Γενναίος δεν είναι αυτός που δεν φοβάται. Τέτοιος άνθρωπος δεν υπάρχει, και αν υπήρχε θα ήταν επικίνδυνος για τον εαυτό του. Γενναίος είναι αυτός που φοβάται και παρ’ όλα αυτά δρα σωστά. Η γενναιότητα δεν είναι η απουσία του φόβου, αλλά η κυριαρχία πάνω σε αυτόν, η ικανότητα να τον μετατρέπεις από παράλυση σε δύναμη.
Στο Koden Arashi Dojo στη Λάρισα περπατάμε τον παλιό δρόμο. Ο παλιός δρόμος δεν διαφημίζεται, βρίσκεται από αυτούς που τον αναζητούν. Αν νιώθεις ότι αυτός ο δρόμος σε καλεί, επικοινώνησε μαζί μας.